Gresham’s Law: अर्थव्यवस्थेतील अदृश्य नियम

Gresham’s Law

आर्थिक इतिहासातील एक महत्त्वाचा नियम म्हणजे Gresham’s Law. हा नियम मांडला होता Thomas Gresham यांनी. या नियमानुसार, “Bad money drives out good money” – म्हणजेच वाईट (कमी दर्जाचा किंवा कमी मूल्याचा) पैसा बाजारात फिरत राहतो, तर चांगला पैसा लोक साठवून ठेवतात.

हा नियम प्रथम धातूच्या नाण्यांच्या काळात दिसून आला. जेव्हा दोन प्रकारची नाणी बाजारात असायची – एक शुद्ध धातूची आणि दुसरी कमी दर्जाची – आणि दोन्हींची किंमत समान घोषित केली जायची, तेव्हा लोक उच्च दर्जाचे नाणे साठवून ठेवत आणि कमी दर्जाचे नाणे व्यवहारासाठी वापरत. परिणामी, बाजारात “वाईट” पैसा जास्त प्रमाणात दिसू लागे.

Gresham’s Law कसा लागू होतो?

आज आपण धातूची नाणी वापरत नसलो तरी हा नियम अजूनही लागू होतो. महागाई वाढते तेव्हा कागदी चलनाची खरेदी शक्ती कमी होते. अशा वेळी लोक आपली संपत्ती सुरक्षित ठेवण्यासाठी मजबूत मालमत्ता साठवतात. उदाहरणार्थ, अनेक लोक Gold खरेदी करून ठेवतात आणि रोजच्या व्यवहारासाठी कागदी चलन वापरतात.

याचा अर्थ असा की लोकांना जे अधिक मौल्यवान वाटते ते ते साठवतात, आणि जे कमी मूल्याचे वाटते ते खर्च करतात. त्यामुळे बाजारात फिरणारा पैसा हा तुलनेने “कमजोर” असतो.

Gresham’s Law समजून घेतल्यास आपण आर्थिक निर्णय अधिक सुज्ञपणे घेऊ शकतो.

1. चांगल्या मालमत्तेत बचत करा

जर अर्थव्यवस्थेत महागाई वाढत असेल आणि चलनाचे अवमूल्यन होत असेल, तर फक्त बँकेत पैसे ठेवणे पुरेसे नाही. दीर्घकालीन सुरक्षिततेसाठी मजबूत मालमत्तेत गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे (जसे की सोने, जमीन किंवा दर्जेदार कंपन्यांचे शेअर्स). खर्चासाठी चलन वापरा, पण संपत्ती साठवण्यासाठी मजबूत पर्याय निवडा.

2. महागाईचा परिणाम समजून घ्या

महागाई म्हणजे पैशाची खरेदी शक्ती कमी होणे. जर तुमचे पैसे 5% दराने वाढत असतील आणि महागाई 7% असेल, तर प्रत्यक्षात तुमची संपत्ती घटत आहे. त्यामुळे गुंतवणूक अशी असावी की ती महागाईपेक्षा जास्त परतावा देईल.

3. चलन आणि संपत्ती यातील फरक ओळखा

चलन हे व्यवहारासाठी असते, तर संपत्ती दीर्घकालीन सुरक्षिततेसाठी असते. हा मूलभूत फरक समजला की आर्थिक नियोजन अधिक स्पष्ट होते. जे साठवण्यास योग्य आहे ते साठवा, आणि जे खर्चासाठी आहे ते व्यवहारात वापरा.

4. संकटाच्या काळात संधी शोधा

आर्थिक मंदी किंवा संकटाच्या काळात अनेक लोक मौल्यवान मालमत्ता विकायला मजबूर होतात. ज्यांच्याकडे तरलता (liquidity) असते ते अशा वेळी चांगली मालमत्ता कमी किमतीत खरेदी करू शकतात. त्यामुळे आर्थिक स्थैर्य आणि रोख प्रवाह राखणे महत्त्वाचे आहे.

निष्कर्ष

Gresham’s Law हा केवळ ऐतिहासिक नियम नाही, तर तो आजच्या आर्थिक जगातही तितकाच लागू आहे. तो आपल्याला सांगतो की लोक नेहमीच अधिक मौल्यवान गोष्ट साठवतात आणि कमी मूल्याची गोष्ट वापरतात. जर आपण हा नियम समजून घेतला आणि त्यानुसार आपली आर्थिक रणनीती आखली, तर आपण महागाई आणि चलन अवमूल्यनाच्या काळातही आर्थिकदृष्ट्या मजबूत राहू शकतो.